Конституция – кез келген мемлекеттің негізгі заңы, билік жүйесі, құқықтық қатынастар мен қоғамдық өмір осы құжаттың негізінде құрылады. Ол тек заңдар жиынтығы ғана емес – бұл мемлекеттің тұтастығының негізі, халықтың бірлігінің символы, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының кепілі, ең бастысы – ұлттық тәуелсіздіктің мызғымас тірегі.
Тарихта мемлекеттердің тәуелсіздігі көбінесе күрес жолымен келген — сыртқы жауларға қарсы, ішкі алауыздықтарға қарсы, экономикалық қиындықтармен арпалыса отырып. Бірақ саяси тәуелсіздікке қол жеткізген соң, оны нығайту мен қорғау міндеті туындайды. Осы тұста Конституцияның маңызы зор. Ол мемлекеттің құқықтық мәртебесін бекітеді, егемендігінің негіздерін белгілейді, билік құрылымдарының жұмыс істеу тәртібі мен қоғам мен мемлекеттің өзара әрекетін анықтайды.
Қазақстан Республикасының Конституцияда биліктің қайнар көзі халық екені көрсетілген. Демократиялық қоғамда халық – негізгі шешім қабылдаушы күш. Осылайша, Конституция халықтың еркін, бостандығы мен әділеттілікке, тәуелсіз даму жолына ұмтылысын бейнелейді. Заңға сүйенбеген тәуелсіздік баянды болмайды.
Конституцияның маңызды қырларының бірі – адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау. Бұл құқықтарсыз шынайы тәуелсіздік мүмкін емес. Жеке тұлғаға қысым көрсету, еркіндігін шектеу – демократиядан бас тарту, даму жолынан ауытқу деген сөз. Конституция осы құқықтардың қорғалуын қамтамасыз етіп, әділетті және ізгі қоғам орнатуға негіз қалайды.
Сонымен қатар, Конституция мемлекеттің аумақтық тұтастығын қамтамасыз етеді. Онда елдің шекарасы, ішкі құрылымы, орталық пен өңірлер арасындағы қарым-қатынас принциптері анық жазылған. Бұл –тұрақтылықты сақтау, сепаратизм мен ішкі қайшылықтардың алдын алу үшін аса маңызды. Мызғымас құқықтық негіз елдің бірлігін сақтауға көмектеседі.
Конституция мемлекеттің сыртқы саясатындағы рөлін де айқындайды. Ол халықаралық қатынастардың негізгі қағидаларын белгілейді, ұлттық мүдде мен егемендіктің басымдығын бекітеді. Қазіргі заманда елдің тәуелсіздігі басқа мемлекеттермен тиімді ынтымақтастықсыз мүмкін емес, алайда бұл қатынастар теңдік, өзара құрмет пен Конституция қағидаларын сақтау негізінде құрылуы қажет.
Конституциялық құрылымның маңызды бөлігі – билік тармақтарының бөлінуі: заң шығарушы, атқарушы және сот билігі. Бұл демократия мен мемлекеттің тәуелсіздігін сақтау үшін өте маңызды. Билік тармақтарының арасындағы тепе-теңдік болғанда ғана әділетті және тұрақты басқару жүйесі қалыптасады. Бұл бір тармақтың билікті иемденіп кетуінің алдын алады.
Осылайша, Конституция – жай құқықтық құжат емес. Бұл – халықтың рухын, оның бостандыққа, әділеттілікке және жарқын болашаққа ұмтылысын білдіретін құжат. Ол мемлекеттің бүгінін және ертеңін айқындайды. Конституция – құқықтық, саяси және әлеуметтік тұрақтылықтың кепілі, ұлттық тәуелсіздіктің тірегі және мемлекеттік рәміздердің бірі.
Конституцияны сақтау, оның қағидаттары мен нормаларын құрметтеу –
әрбір азаматтың парызы. Тек Конституция негізінде ғана мықты, тәуелсіз және әділетті мемлекет құруға болады. Мұндай мемлекет өз болашағына сенімді қадам жасап, халықаралық аренада өз мүддесін қорғай алады.
Тараз қаласының әкімшілік құқық
бұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған
сотының судьясы Қ.Б.Үсембаева
