«Көне Тараз әлемі» тарихи-мәдени экспозициялық комплексі
1. Қарт Қаратау мен берекелі Талас, Шу өңірлерінің ел тарихындағы орны ерекше. Қазақстандағы ең бағзы адам тұрақтары да осы жерден табылған /Тәңірқазған, Бөріқазған мекендері, 700 мың — 150-200 мың жылдар бұрынғы қоңыстар/. Осынау абат өңірдегі кісі ұлының ізі үзілген емес. Ықылымдар сапырылысып жатыпты, тек әлімсақта пайда болған өркениет көші еш кідірмепті.
2. Таңбалы тастар – тасқа қашалған көне бедер ғана емес, қадым заманнан жеткен куәгер, ежелгі бабалар өмірі, танымы туралы жыр іспетті. Қаратау бөктерінде, Қордайда таңғажайып петроглифтер тұнып тұр.
3. Біздің дәуірге дейінгі бірінші мыңжылдықта мұқым Кіндік Азияның тұтасқа жуық байтақ өлкесін тарихқа «сақ» деген жиынтық атпен кірген тайпалар мекендеді. Сақтардың бір жарқа-бөлшегі, кейінгі үйсін, қаңлы, ғұндар Жетісуды жайлағаны белгілі. Сол бір аңыз ықылымның еміс елестері ретінде бүгінге жеткен көнелікті бұйымдардың құпия сымбат, бедері көрген жанды әлі де таң қалдырады. Қадым заманғы ірі ескерткіштердің бірі – Тараз маңындағы Берқара обасы.
4. Тараз – түркілердің көне байтағы. 568 жылы бұл шаһарда Ұлы қаған Естеми Ұрым /Византия/ елшісі Земархты қабылдаған еді. Заманындағы екі алып империяның алғашқы ресми кездесуі осылай өткен болатын. Талас-Шу ойпатының қала-кенттері Батыс Түрік қағанатының өркениет ордасы болатын.
5. Орта ғасырларда Тараз төңірегінде биік мәдениеті, миуалы бау-бақшалары аңызға айналған айбынды қала-кенттер маржандай тізілген екен. Сол бағзы кенттердің сырын археологиялық жәдігерліктерден – көздің жауын алған қыш ыдыс, құмыралар мен шамдалдардан аңдауға болады.
6. Ақыртас – обылыс аумағындағы ең құпия нысан. Ақыртастың жұмбағын шешпек болып, сырына үңілген зерттеулердің басталғанына да 150 жыл бедері болды. Ал өзінің жасы… әлі белгісіз. Зор қабырғалар, айбынды мұнаралар, салтанатты сарайлардың орны бар құпиясын әлі ашқан жоқ.
7. Айша-Бибі дүрбесі – Тараз әміршісі Қарахан Мұхаммедтің аяулы ару Айша-Бибіге деген ғашық көңілі мен ортағасырлық түркілердің сәулет өнеріндегі данышпандығының куәсі іспетті.
8. Бабаджа-Хатун кесенесі – Айша Бибінің көзінің тірісінде күтуші-қамқоршысы, көзі кеткен соң шырақшысы болған ананың құрметіне тұрғызылған ескерткіш.
9. Айша-Бибі дүрбесінің ою-өрнектері керемет бітімімен, өзгеше сымбатымен көз тартады.
