Күнделікті өмірде еңбекақысына, мүлікке немесе жасалған келісімге байланысты дау тууы мүмкін. Мұндай жағдайда адам өз уәжінің мұқият қаралып, шешімнің заңға сүйеніп қабылдануын күтеді. Осы сенімнің негізінде сот тәуелсіздігі қағидаты жатыр. Жаңа Конституцияның 78-бабы судья сот төрелігін іске асыру кезінде тәуелсіз болатынын және Конституция мен заңға ғана бағынатынын бекітеді. Бұл норма сотқа жүгінген әр адам үшін маңызды: істің тағдыры тараптардың лауазымына немесе ықпалына тәуелді болмауға тиіс.
Аталған бап сот төрелігін жүзеге асыру кезінде сот қызметіне араласуға тыйым салады және мұндай әрекет заң бойынша жауаптылыққа алып келетінін белгілейді. Сонымен қатар судьялар нақты істер бойынша есеп бермейді. Бұл талаптың мәні — белгілі бір іс жөнінде судьяға сырттан нұсқау беруге, одан біреуге тиімді нәтиже талап етуге жол бермеу. Тәуелсіздік судьяның жеке артықшылығы ретінде емес, сотқа келген адамның құқығын қорғауға арналған кепілдік ретінде түсінілуі керек.
Өңір тұрғындары үшін бұл мәселе өмірден алыс емес. Шағын елді мекенде адамдар бірін-бірі таниды, жұмыс пен тұрмыс байланыстары тығыз болады. Осындай ортада дауды қарау кезінде таныстықтың, қызметтік беделдің немесе көпшіліктің қысымының шешуші рөл атқармауы ерекше маңызды. Мысалы, қызметкер мен жұмыс берушінің келіспеушілігінде екі тараптың мүмкіндігі бірдей болмауы ықтимал. Сондықтан соттың сыртқы ықпалдан қорғалуы әлсіздеу тараптың да өз құқығын заң аясында қорғауына қажетті жағдай қалыптастырады.
Біздіңше, осы конституциялық қағидатты түсіндіруде бір маңызды жайтқа назар аудару қажет. Сот тәуелсіздігін сот шешімін мүлде талқылауға болмайды деген түсінікпен теңестіру дұрыс емес. Қоғам құқықтық мәселелер туралы пікір білдіре алады. Алайда нақты істің нәтижесін күшпен, беделмен немесе қызметтік ықпалмен өзгертуге ұмтылу тәуелсіз сот төрелігінің мәніне қайшы келеді. Шешіммен келіспеген тарап үшін заңда белгіленген шағымдану тәртібі бар; пікірталас пен заңды рәсім бірін-бірі алмастырмайды.
Құқықтық мәдениет ақпарат тарату тәсілінен де көрінеді. Әлеуметтік желідегі қысқа бейне немесе бір тараптың түсіндірмесі істің барлық мән-жайын ашпауы мүмкін. Сондықтан жарияланым әзірлегенде деректі тексеру, болжамды факт ретінде ұсынбау және процеске қатысушылардың қадір-қасиетін сақтау маңызды. Бұл — соттың орнына үкім шығаруға асықпай, оқиғаны жауапкершілікпен талқылаудың жолы. Жергілікті ақпарат құралдары осы мәдениетті қалыптастыруға үлес қоса алады.
Тұрғын үшін практикалық қорытынды қарапайым: құқықтық дауды шешуде құжаттарды сақтау, талаптың мәнін нақтылау және қажет болса білікті заң көмегіне жүгіну пайдалы. Ал қоғамдық деңгейде сот тәуелсіздігін құрметтеу әркімнің өз ісі де дәл сондай әділ тәртіппен қаралуын қолдауды білдіреді. Заңға сүйенген шешімге деген сенім бір күнде қалыптаспайды. Ол институттардың жұмысы мен азаматтардың күнделікті құқықтық ұстанымы арқылы нығаяды.





