Құқық қорғау жүйесінің басты соққыларының бірі — «дроперлер» (немесе дроптар) желісінің көзін жоюға бағытталған. Дроперлер — белгілі бір пайыз үшін немесе «достық көмек» ретінде өз атына банктік карта ашып, оны ақшаны қолма-қол ақшаға айналдыру немесе аудару үшін үшінші тұлғаларға беретін адамдар.
Көптеген азаматтар, әсіресе жастар мен студенттер, егер өздері ешкімді алдамаса, жай ғана «картасын бере тұрса», заң алдында тазамыз деп қате ойлайды. Бұл — өте қауіпті үстірт түсінік. Қазақстан Республикасының қазіргі заңнамасы мен сот тәжірибесі дроперлердің қаржылық тұрғыдан да, қылмыстық тұрғыдан да жазадан құтыла алмайтындай етіп жүйеленген.
Дропер сөзсіз жауапкершіліктің екі түріне — қылмыстық және азаматтық-құқықтық жауаптылыққа тартылады.
Қылмыстық жауапкершілік қылмысқа қатысушы (сыбайлас) ретінде жүктеледі. Құқық қорғау органдары, соның ішінде «Cyberpol» арнайы топтары дроперлерді ендігі жерде «кездейсоқ жолаушы» деп қарастырмайды. Олар алаяқтық схемалардың сыбайласы (ҚР ҚК-нің 28, 190-баптары) немесе ұйымдасқан қылмыстық топтың мүшесі ретінде сараланады, өйткені олардың карталарынсыз азаматтардан ұрланған ақшаны жылыстату мүмкін емес. Бұл баптардың санкциялары 7 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру сияқты нақты мерзімдерді қарастырады.
Азаматтық-құқықтық (қаржылық) жауапкершілік қылмыстық іске қарамастан туындайды. Тіпті дроперге қатысты қылмыстық іс ақтамайтын негіздер бойынша (мысалы, қылмыстық ниеттің дәлелденбеуіне байланысты) тоқтатылған күннің өзінде, ҚР Азаматтық кодексінің 953-бабы (негізсіз баю) күшіне енеді. Жәбірленушілер сот арқылы өздерінен ұрланған барлық ақшаны дәл соңғы соққы бағытталған, яғни ақша келіп түскен карта иесінен толық өндіріп алады. Дропер «қызметі үшін» 10 мың теңге алуы мүмкін, ал сот шешімімен миллиондаған теңге төлейді.
Жамбыл полициясы мен прокуратурасы мұндай қылмысқа дем берушілерді жазалаудың қатаң тәжірибесін белсенді түрде қалыптастыруда.
Мәселен, Тараздағы жергілікті оқу орындарының бірінде оқитын студент «жеңіл табыстың» зардабын өз басынан өткерді. Бозбала танысының (интернет-алаяқтардың мүддесі үшін әрекет еткен) өтініші бойынша өз атына банктік шот ашып, қосымшаға кіру құқығын табыстаған. Студент өзі ешкімге телефон соқпағасын және зейнеткерлерді алдамағасын заң алдында тазамын деп сенген.
Алайда оның картасы арқылы ұрланған қаражат жылыстатылған кезде, полиция шот иесін бірден анықтады. Азаматтық процесс аясында Тараз қалалық соты студентті жәбірленуші тарапқа 1,9 миллион теңгеден астам шығынды толық өтеуге, сондай-ақ 210 мың теңге көлеміндегі сот шығындарын төлеуге міндеттеді. Жас жігіт пен оның отбасы үшін бір минуттық «досқа көмек» орасан зор қарызға айналды.
Жамбыл облысында кибер-алаяқтарға қарсы іс-қимыл жұмыстарын облыстық прокуратура мен «Cyberpol» мамандандырылған бөлінісі үйлестіріп отыр. Ведомстволардың ресми мәліметінше, аймақтағы есепті кезеңдердің бірінде ғана бірнеше дропер жауапқа тартылып, сотталған.
Сонымен қатар, прокурорлар сот арқылы алданған азаматтардың құқықтарын қорғауды жүйелі жолға қойды: Жамбыл облысында негізсіз баю туралы елу шақты азаматтық талап-арыз аясында дроперлерден 61 миллион теңгеден астам қаражат мәжбүрлі түрде өндірілді. Сот органдары «мен жай ғана картамды бере салдым, білгенім жоқ» деген уәждерге мүлдем жол бермейді. Егер ақша сенің шотыңа түссе — сен оған өз мүлкіңмен, бостандығыңмен және беделіңмен жауап бересің.
Қазақстанда банктік картаны біреуге беру, дербес деректерге салғырт қарау және верификациядан өткен аккаунттарды сату — сотталушылар орындығына апаратын немесе өмір бойғы қарыз міндеттемелеріне байлайтын тікелей жол. Цифрлық із (электронды із) полицияны әрдайым шот иесіне алып келеді, ал заңды білмеу ешкімді қатаң жауапкершіліктен босатпайды.
Мақала Жамбыл облысы әкімдігі ақпарат және қоғамдық даму басқармасының мемлекеттік ақпараттық саясат негізінде жарияланды
