Қазақстан Республикасында азаматтардың конституциялық сайлау құқығын толыққанды жүзеге асыру мақсатында сайлаушылардың тұрғылықты жері бойынша тізімдері қалыптастырылады. Сайлаушылар тізімін жасау – сайлау процесінің маңызды кезеңдерінің бірі әрі әрбір азаматтың дауыс беру құқығын қамтамасыз етудің негізгі кепілі.
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, сайлаушылардың тұрғылықты жері бойынша тізімін тиісті жергілікті атқарушы органдар жеке тұлғалар туралы мемлекеттік деректер базасының мәліметтері негізінде жасайды. Бұл сайлаушылар туралы ақпараттың өзектілігін қамтамасыз етіп, сайлау учаскелері бойынша нақты тізімдерді қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Сайлаушылар тізіміне белсенді сайлау құқығына ие Қазақстан Республикасының азаматтары енгізіледі. Атап айтқанда, дауыс беру күніне дейін немесе сол күні 18 жасқа толған, сондай-ақ тиісті сайлау учаскесінің аумағында тұрғылықты жері бойынша тіркелген азаматтар сайлаушылар тізіміне енгізіледі.
Сонымен қатар, уақытша тіркелген азаматтардың да сайлау құқығы заңмен қорғалады. Егер азамат дауыс беру күні тұрақты тіркелген жерінен тыс жерде уақытша тіркеліп тұрса, ол өзінің уақытша болатын жері бойынша сайлаушылар тізіміне енгізілуге құқылы. Ол үшін азамат жергілікті атқарушы органға тиісті өтініш беруі қажет.
Қазақстан Республикасының сайлау заңнамасына сәйкес, уақытша тіркелген азаматтарды сайлаушылар тізіміне енгізу дауыс беру күніне дейін 30 күннен кешіктірілмей жүзеге асырылады. Осыған байланысты 2026 жылғы сайлау барысында уақытша тіркелген азаматтардың өтініштері 2026 жылғы 23 шілдеге дейін қабылданады.
Азаматтарға сайлау күні дауыс беру мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін тұрғылықты жері бойынша тіркелу деректерінің дұрыстығын алдын ала тексеріп, қажет болған жағдайда белгіленген мерзімге дейін жергілікті атқарушы органға жүгіну ұсынылады.
Әрбір азаматтың сайлауға қатысуы – елдің қоғамдық-саяси өміріне белсенді араласуының және демократиялық құндылықтарды нығайтудың маңызды көрінісі. Сондықтан сайлаушылар тізіміне уақытылы енгізілу – әр азаматтың конституциялық құқығын жүзеге асырудағы маңызды қадам болып табылады.
