Бүгінгі жасөспірімдер мен жастардың репродуктивтік денсаулығы келешекте еліміздің демографиялық ахуалына әсер етеді. Ұрпақ амандығы — мемлекетіміздің баянды да жарқын болашағының кепілі. Халықтың, әсіресе жасөспірімдер мен жастардың репродуктивті денсаулығын қорғау біздің еліміз үшін, сондай-ақ қазіргі жағдайда бүкіл әлемдік қоғамдастық үшін ерекше медициналық-әлеуметтік маңызы бар. Репродуктивті денсаулықты қорғау жөніндегі мемлекеттік саясат шаралары заңнамада және бағдарламалық құжаттарда көрсетілген. ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Ана денсаулығын қорғау департаменті директорының м.а. Шәкизат Халықова ОКҚ алаңында осылай деді.
«Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» азаматтардың өздерінің репродуктивті құқықтарын қорғауға, еркін репродуктивті таңдауға, репродуктивті денсаулықты қорғау және отбасын жоспарлау жөніндегі қызметтерді алуға құқықтары көзделген.
«Соңғы 10 жылда елімізде халық санының өскенін байқаймыз, жыл сайын 400 мыңға жуық жүктілік болып, 400 мыңға жуық жаңа туған сәбилер дүниеге келіп жатыр. Сонымен қатар соңғы 10 жылда балалар саны 34%-ға артқанын байқаймыз. Балалармен қатар, жасөспірімдер саны артып отырғанын көріп отырмыз. Қазақстанда 20 млн-нан астам халық болатын болса, соның 10 млн-нан астам әйелдер, 4,7 млн-нан астамы босану жастағы әйелдер, 1 млн жуық жасөспірімдер бар», – деді спикер.
Жасөспірімдердің жүктілігі әлеуметтік маңызды көрсеткіш болып табылады, өйткені ерте жүкті қыздар білім алу мүмкіндігін жоғалтады және денсаулығына қауіп төндіреді. Соңғы 5 жылда жасөспірімдер арасында (15-17 жас) босану саны 37%-ға төмендеді (2019 ж. 1812-ден 2023 ж. 1508-ге дейін), түсік түсіру үлесі 36%-ға төмендеді тиісті жастағы 1000 қызға 1,28-ден 0,82-ге дейін. Жалпы алғанда, 15 жастан 18 жасқа дейінгі жүкті әйелдер саны 40%-ға төмендеді.
Қазіргі жағдайда жасөспірім қыздардың репродуктивті денсаулығының жағдайы жыныстық өмірдің ерте басталуына, жыныстық жетілудің бұзылуына және жасөспірімдердің жүктілігі, босану және түсік түсіру проблемаларына байланысты. ДДСҰ мәліметіне сәйкес, 15 жастағы қыз жүкті болса, ана өлімі 40%-ға артады.
Денсаулық сақтау министрлігі жасөспірімдердің репродуктивті денсаулығын жақсартуға бағытталған бағдарламаларды әзірлеуде, оларға ақпараттандырылған шешімдер қабылдауға, денсаулығын сақтауға және репродуктивті салада жағымсыз салдардың алдын алуға көмектеседі. Денсаулықты сақтау және жасөспірімдер мен жастарға қолайлы жағдайларды қамтамасыз ету үшін елімізде дұрыс репродуктивті мінез-құлықты насихаттау жүзеге асырылатын 141 Жастар денсаулық орталығы (ЖДО) жұмыс істейді. ЖДО деңгейінде жасөспірімдер мен жастарға тегін білікті медициналық, психологиялық, әлеуметтік және заңгерлік көмек көрсетіледі. Олар гинеколог, уролог, дерматовенеролог, психолог, әлеуметтік қызметкер және заңгерден кеңес алады.
2023 жылдың қорытындысы бойынша ЖДО мамандарына жүгінген жасөспірімдер мен жастардың жалпы саны 900 мыңға жуықтады. Мұнда ең көп келетіндер – 15-18 жас аралығындағы жастар. Барлық өңірлерде МСАК деңгейінде, отбасын жоспарлаудың 845 кабинетінде қажетсіз жүктіліктің алдын алуға бағытталған жұмыс жалғасуда. Сондай-ақ, қыздардың ғана емес, жасөспірім ұлдардың да репродуктивті денсаулығын сақтауға бағытталған профилактикалық іс-шаралар жүзеге асырылуда.
Денсаулық сақтау министрлігі елімізде балалар гинекологиясы қызметін ұйымдастыруды жетілдіру және қыздар мен жасөспірімдерде гинекологиялық ауруларды диагностикалау, емдеу және алдын алу тиімділігін арттыруға бағытталған медициналық көмекті жақсарту жөнінде шаралар қабылдауда.
