Қазақстан Республикасы Конституциясының 27-бабында неке мен отбасы, ана, әке және бала мемлекеттің қорғауында екендігі бекітілген.
Отбасы — оның барлық мүшелерінің әл-ауқатының табиғи ортасы. Ол қоғам мен мемлекет тарапынан қорғауға құқылы, бұл 1948 жылғы Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы жариялаған негізгі постулаттардың бірі болды.
Мықты отбасы мемлекеттің маңызды дәстүрлі құндылықтарына жатады, қазақстандық қоғамның негізі болып табылады. Бұл бағыттағы мемлекеттің басты міндеті әлеуметтік қатерлерге қарсы іс – қимыл жөніндегі шараларды әзірлеу және отбасы институтын қорғау жөніндегі нормативтік-құқықтық базаны жетілдіру болып табылады. Тиісінше, әлеуметтік қызметтер көрсету және отбасылық қолайсыздықтың алдын алуға бағытталған шараларды іске асыру маңызды болып табылады.
Отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылық мәні бойынша деструктивті әлеуметтік құбылыстарға жатады және отбасының қолайсыздығын және оның мүшелерінің құндылық бағдарларының бұзылуын көрсетеді. Бұл құбылыс әлеуметтік тәуекелдің детерминанты болып саналады, рухани және моральдық бытыраңқылықтың артуына, өзара сенімнің әлсіреуіне және отбасы мүшелерінің бір-біріне деген дұшпандығының дамуына әкеледі.
Тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселесі тек отбасының ғана емес, сонымен бірге қоғам мен мемлекеттің әлеуметтік қауіпсіздігінің негізін бұзады, өйткені отбасылық – тұрмыстық қатынастар саласында жасалған құқық бұзушылықтар отбасының жұмысына теріс әсер етеді.
Сонымен қатар, отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылық-бұл жүйелі түрде қайталанатын физикалық, эмоционалдық, экономикалық әрекеттер, сондай-ақ адамның психикалық және психикалық жағдайына зиян келтіретін әрекеттер, жақын адамдарға қатысты қолданылатын, олардың еркіне қарсы күшке ие болу және бақылау және олардың әрекеттерін басқару үшін жасалған әрекеттер. Тұрмыстық зорлық-зомбылық отбасының кез-келген мүшесіне, әсіресе бірге тұратын адамдарға қатысты жүзеге асырылуы мүмкін: жұбайына, балаларына және қарттарына. Алайда, бұл балаларға зиянды әсер ететіндігін атап өткен жөн, өйткені кез – келген зорлық – зомбылық-физикалық, эмоционалды-әсер ету сипаты бойынша баланың психикасына зиян тигізеді.
Отбасы қоғам құрылымының маңызды элементі бола отырып, күнделікті өмірде қақтығыстар тудыратын криминогендік факторлар мен жағдайлардан құтылмайды. Тұрғын үй проблемалары, отбасының әлеуметтік және қаржылық жағдайы, өмірдің тұрақсыздығы отбасылық қатынастардың бұзылуымен байланысты негізгі факторлар болып табылады және осы салада құқық бұзушылықтар жасауға ықпал етеді.
Сонымен қатар, негізгі себеп – тұлғааралық отбасылық және тұрмыстық қатынастармен бірге жүретін моральдық нұсқауларды жоғалту.
Отбасылық – тұрмыстық агрессорлардағы моральдық сананың деформациясының ең маңызды криминогендік көрсеткіші индивидуализм психологиясы болып табылады, ол отбасында үстемдік етуге, оның мүшелерін психологиялық зорлық-зомбылықпен басуға, жанжалды жағдайларды шешуге, физикалық немесе басқа зорлық-зомбылық әрекеттерін қолдануға деген ұмтылыста көрінеді.
Өздеріңіз білетіндей, Қазақстанда ағымдағы жылдың 16 маусымынан бастап Мемлекет басшысы 2024 жылғы 15 сәуірде қол қойған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне әйелдер құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң күшіне енді.
Бұл заң әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың кез келген көрінісі үшін жауапкершілікті күшейтетін, сондай-ақ отбасы институтын, кәмелетке толмағандардың қауіпсіздігін нығайтуға арналған нормаларды көздейді. Сондай-ақ заңнаманы дәстүрлі құндылықтарды нығайту және ілгерілету сияқты жаңа қағидаттармен толықтыру.
Мысалы, кәмелетке толмаған адамды қорқытқаны (буллинг, кибербуллинг) үшін әкімшілік жауапкершілік алғаш рет Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне енгізілді.
Жалпы, заңда 15 заңнамалық актіге, оның ішінде жеті кодекске және сегіз заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізу көзделеді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 17-бабында адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмайтындығы көрсетілген, ал осы баптың 2-тармағында ешкімді азаптауға, зорлық-зомбылыққа, адамның қадір-қасиетін қорлайтын басқа да қатыгездікпен қарауға немесе жазалауға болмайды деген ереже бекітілгенін атап өту маңызды. Бұл ереже жеке адамның отбасындағы қол сұғушылықтан қауіпсіздігі жағдайларына да қатысты. Қазақстан Республикасының заңнамасында әрбір адамның өз құқықтары мен бостандықтарын сотта қорғау құқығы көзделген.
Тараз қаласының әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған сотының төрағасы Д.А. Мадемаров
