Форинт, реал, рубль…
Қазақстан Ұлттық банкі бағамын тұрақты жариялап отыратын 43 валютаның ішінде 2026 жылдың 1 қаңтарынан бері теңгеге қатысты тек төртеуінің ғана құны артқан.
Ең жоғары өсімді Венгрия форинті көрсетті. Қаңтарда 10 форинттің орташа бағамы 15,50 теңге болса, маусымда 15,90 теңгеге дейін көтерілді. Бұл шамамен 2,6%-дық өсімге сәйкес келеді.
Екінші орында Ресей рублі тұр. Оның орташа бағамы 6,50 теңгеден 6,63 теңгеге дейін өсіп, шамамен 2%-ға нығайған.
Аздаған өсім Бразилия реалы мен Норвегия кронасында да байқалды. Ал Австралия долларының бағамы жартыжылдықты қаңтардағы деңгейге жуық көрсеткішпен аяқтап, өзгеріс 0,1%-дан аз болды.
Осылайша, бағам динамикасы тұрғысынан алғанда, Венгрия форинті, Ресей рублі, Бразилия реалы және Норвегия кронасы 2026 жылдың алғашқы жартысында қазақстандықтар үшін ең тиімді валюталар болды.
АҚШ доллары мен еуро арзандады
Қазақстандықтардың басым бөлігі үшін жинақ сақтаудың негізгі валюталары дәстүрлі түрде АҚШ доллары мен еуро саналады. Алайда 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында жағдай өзгеше қалыптасты.
АҚШ долларының орташа бағамы қаңтардағы 507,64 теңгеден маусымда 487,85 теңгеге дейін төмендеді. Осылайша, доллар шамамен 4%-ға арзандады.
Еуроның орташа бағамы да осы кезеңде 595,43 теңгеден 562,48 теңгеге дейін түсіп, шамамен 5,5%-ға төмендеді.
Сондай-ақ төмендегі валюталардың бағамы да аздап арзандады:
- Ұлыбритания фунт стерлингі – шамамен 5%-ға;
- Швейцария франкі – шамамен 5%-ға;
- Қытай юані – шамамен 1%-ға;
- Канада доллары – 5%-дан астам.
Түрік лирасы ең көп құнсызданған валюта болды
2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында теңгеге қатысты ең көп арзандаған валюта Түрік лирасы болды. Оның бағамы 10%-дан астамға төмендеді.
Құнсызданған валюталар қатарында сондай-ақ Тайланд баты, Оңтүстік Корея вонасы, Үндістан рупиясы, Швеция кронасы, Польша злотысы және Жапония иенасы бар. Бұл валюталардың барлығы теңгеге қатысты 6%-дан 8,5%-ға дейін арзандаған.
Бір қызығы, рейтингтің соңғы орындарында дамушы елдердің валюталарымен қатар Швеция мен Жапония сияқты табыс деңгейі жоғары мемлекеттердің ұлттық валюталары да орын алды.
Тек Иран риалы бұл салыстырудан ерекшеленеді. Оның бағамындағы өзгеріс қалыптан тыс болғандықтан, бұл жағдай Ұлттық банктің есептеу және есепке алу ерекшеліктерімен байланысты. Сондықтан валюталардың динамикасын объективті бағалау үшін Иран риалын рейтингтен алып тастаған жөн.
Неліктен теңге нығайды?
Теңгенің нығаюына бірден бірнеше фактор әсер етті.
Ұлттық валюта бағамына дәстүрлі түрде экспорттан түсетін кірістер, шикізат нарығындағы жағдай және Қазақстан Ұлттық банкінің жүргізіп отырған саясаты ықпал етті. Сонымен қатар әлемдік валюта нарығында бірқатар шетел валюталары әлсіреп, бұл олардың теңгеге шаққандағы бағамының төмендеуіне әсер етті (Қазақстан Ұлттық банкінің 2026 жылғы шілдедегі шешімдері туралы толығырақ «Ұлттық банктің шешімінен кейін доллар қымбаттай ма?» материалында жазылған).
Теңгенің әлемдік валюталарға қатысты бағамына келсек, әзірге негізгі факторлар Қазақстанның ұлттық валютасының пайдасына жұмыс істеп тұр. Егер тек бағам айырмасын негізге алсақ, онда 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында жинағын Венгрия форинтінде, Ресей рублінде, Бразилия реалында немесе Норвегия кронасында сақтағандар ұтқан.
Сонымен бірге сарапшылар өткен кезеңдегі нәтижелердің болашақтағы жағдайға кепіл болмайтынын еске салады. Валюта нарығы – қаржы жүйесіндегі ең құбылмалы сегменттердің бірі. Сондықтан алғашқы жартыжылдықтағы үрдістер жылдың соңына дейін сақталады деп айтуға болмайды.
