Жамбыл облысында тұрғын үй мен әлеуметтік жеңілдіктерді «кезектен тыс рәсімдеп беремін» деген желеумен жасалған ірі көлемдегі көпэпизодты алаяқтық іс сотқа жолданды. Тергеу мәліметінше, негізгі айыпталушылар – Аида Жанаева мен Айман Асқар бірнеше жыл бойы азаматтардың сеніміне кіріп, миллиондаған теңгені заңсыз иемденген.
Аида Жанаева ауырып жатқан балалардың еміне, отасына деген сылтаумен қаржы иемденіп отырған.
Айман Асқар Қордай ауылдық округі қызметкері ретінде кезексіз тұрғын үй, пәтер алып беремін деп алдаған.
Тергеу нені анықтады?
Қылмыстық іс материалдарына сәйкес, айыпталушылар 2019 жылдан 2025 жылға дейін Қордай ауданы аумағында және Алматы қаласында бірқатар азаматтарды алдап, мемлекеттен берілетін қайтарымсыз тұрғын үй, мүгедектік рәсімдеу, балабақша ашуға көмек, сондай-ақ «қорлардан ірі көлемде қаржы шығару» сынды уәделер берген.
Алайда, тергеу барысында олардың:
-
мемлекеттік органдарда ешқандай ресми таныстары болмағаны;
-
уәде етілген қызметтерді орындауға нақты мүмкіндігі жоқ екені;
-
алынған қаражаттың барлығы жеке қажеттіліктеріне жұмсалғаны анықталған.
Он эпизод, ондаған жәбірленуші
Іс бойынша кемінде 10 эпизод тіркелген. Жәбірленушілер қатарында:
-
баспанаға мұқтаж көпбалалы аналар,
-
әлеуметтік осал топтағы азаматтар,
-
мүгедек баласы бар отбасылар,
Жекелеген эпизодтарда жәбірленушілер айыпталушыларға жеке куәлік пен ЭЦҚ кілтін де сеніп тапсырған. Ал қаражаттар көбіне Kaspi Gold шоттары арқылы немесе қолма-қол берілген.
Шығын көлемі – ондаған миллион теңге
Алдын ала есеп бойынша, алаяқтық әрекеттер салдарынан жәбірленушілерге келтірілген жалпы материалдық шығын бірнеше ондаған миллион теңгеге жетеді. Ең ірі эпизодтардың бірінде бір жәбірленушіден 8,4 миллион теңгеден астам қаражат алынған.
Жамбыл облысында көпэпизодты алаяқтық іс бойынша сот үкімі жарияланды. Сот шешімімен Аида Турсыналиевна Жанаева мен Айман Арыстанбекқызы Асқар Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 190-бабының 3-бөлігінің 1) және 4)-тармақтары (алдын ала сөз байласу арқылы, ірі мөлшерде жасалған алаяқтық) бойынша кінәлі деп танылды.
Тағайындалған жаза
Сот үкіміне сәйкес, Аида Жанаеваға 4 жыл 6 ай бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Алайда, «Қазақстан Республикасы Конституциясының отыз жылдығына байланысты рақымшылық жасау туралы» 2025 жылғы 23 маусымдағы Заңға сәйкес, жаза үштен бір бөлігіне қысқартылып, түпкілікті өтеуге тиіс мерзім 3 жыл болып белгіленді.
Ал Айман Асқарға 4 жыл бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалып, рақымшылық негізінде оның жазасы 2 жыл 8 айға қысқартылды.
Екі сотталғанға да жазаны орташа қауіпсіз қылмыстық-атқару мекемелерінде өтеу белгіленгенімен, ҚК-тің 74-бабының 1-бөлігіне сәйкес, тағайындалған жаза 5 жыл мерзімге кейінге қалдырылды. Осы кезеңде олар пробациялық бақылауда болады.
Сотталғандарға үкім заңды күшіне енгеннен кейін 10 күн ішінде тұрғылықты жері бойынша пробация қызметіне есепке тұру міндеті жүктелді. Бұған дейін қолданылған «ешқайда кетпеу және тиісті мінез-құлық туралы қолхат» түріндегі бұлтартпау шарасы үкім заңды күшіне енген соң жойылады.
Материалдық залал өндірілді
Сот жәбірленушілердің азаматтық талаптарын қанағаттандырып, айыпталушылардан миллиондаған теңге көлеміндегі материалдық залалды өндіруді міндеттеді.
Атап айтқанда, Аида Жанаева мен Айман Асқардан ортақ тәртіпте:
-
Ботагөз Жарылқасынның пайдасына – 8 475 000 теңге,
-
Арайлым Баубектің пайдасына – 4 000 000 теңге,
-
Гүлсім Мәдиге – 1 700 000 теңге,
-
Дархан Ошақбайға – 775 000 теңге,
-
Нуржан Алымкулованың пайдасына – 1 200 000 теңге,
-
Тахмина Мусаеваның пайдасына – 800 000 теңге өндірілетін болды.
Ал Тахмина Мусаеваның 300 мың теңге моральдық зиянды өндіру туралы талабы сот тарапынан қанағаттандырусыз қалдырылды.
Сонымен қатар, Аида Жанаевадан жеке тәртіпте:
-
Рустем Онгарбаевтың пайдасына – 1 000 000 теңге,
-
Ултай Джабагиеваның пайдасына – 350 000 теңге,
-
Арыстанбек Онгарбаевтың пайдасына – 7 348 300 теңге,
-
Салтанат Джанабаеваның пайдасына – 3 414 000 теңге материалдық залал өндірілсін деген шешім шықты.
Мемлекеттік баж және орындау мерзімі
Сотталғандарға азаматтық талаптарды ерікті түрде орындау үшін 30 күн мерзім берілді. Сондай-ақ:
-
Аида Жанаева мен Айман Асқардың әрқайсысынан мемлекет кірісіне 84 750 теңгеден,
-
Аида Жанаевадан қосымша 121 123 теңге мемлекеттік баж өндірілетін болды.
Қорытынды
Осылайша, сот көпжылдық алаяқтық әрекеттер салдарынан жәбірленген азаматтардың құқықтарын қорғап, айыпталушыларға қылмыстық әрі азаматтық жауапкершілік жүктеді. Үкім заңды күшіне енгеннен кейін белгіленген тәртіпте орындалатын болады.
