Әрбір азаматтың тұлға болып қалыптасуы, қоғамдағы орны мен көзқарасы ең алдымен отбасында алған тәрбиесіне байланысты. Сондықтан отбасының беріктігі – мемлекеттің тұрақтылығы мен болашағының кепілі.
Алайда соңғы жылдары жаһандану үдерісі, технологиялық даму және өмір салтының өзгеруі дәстүрлі отбасылық құндылықтарға өз ықпалын тигізіп отыр. Бұрын қазақ қоғамында бірнеше буын бір шаңырақ астында өмір сүріп, ата мен әженің тәрбиесі бала өмірінің ажырамас бөлігі болатын. Үлкеннің ақылын тыңдау, туыстық байланысты сақтау, бір-біріне қамқор болу отбасы мәдениетінің негізін құрады. Бүгінде урбанизация мен көші-қон үдерістерінің әсерінен нуклеарлы, яғни ата-ана мен балалардан ғана тұратын шағын отбасылар көбейді. Бұл қоғам дамуының заңды көрінісі болғанымен, ұрпақтар арасындағы байланыстың әлсіреуіне де әсер етуде.
Сонымен қатар отбасы ішіндегі рөлдер де өзгеріп келеді. Егер бұрын ер азамат отбасының негізгі асыраушысы, ал әйел адам үй шаруасы мен бала тәрбиесіне жауапты деген түсінік қалыптасқан болса, қазіргі таңда әйелдердің білім алып, кәсіби тұрғыдан дамуы нәтижесінде ерлі-зайыптылардың жауапкершілікті тең бөлісуі жиі кездеседі. Қаржылық мәселелерді бірге шешу, маңызды шешімдерді ортақ қабылдау қазіргі отбасының жаңа келбетін қалыптастыруда. Бұл өзгерістердің барлығы уақыт талабынан туындағанымен, отбасы ішіндегі өзара құрмет пен жауапкершілік басты құндылық болып қала береді.
Дегенмен бүгінгі қоғамда отбасы институты бірқатар күрделі мәселелермен де бетпе-бет келіп отыр. Соның бірі – ажырасу көрсеткішінің жоғары болуы. Мамандардың пікірінше, бұл жағдайға бірнеше фактор әсер етеді. Ең алдымен әлеуметтік-экономикалық қиындықтар жас отбасыларға үлкен салмақ түсіреді. Баспана мәселесі, несиелік міндеттемелер, тұрақсыз табыс пен жұмыссыздық ерлі-зайыптылар арасындағы түсініспеушіліктердің туындауына себеп болады. Сонымен бірге көптеген жастардың отбасылық өмірге психологиялық тұрғыдан дайын болмауы да некенің тұрақтылығына әсер етуде. Тұрмыстық қиындықтарға төзімсіздік таныту, жауапкершілікті толық сезінбеу кей жағдайда шаңырақтың шайқалуына алып келеді.
Қазіргі қоғамда ерекше алаңдаушылық тудыратын мәселелердің бірі – лудомания, яғни құмар ойындарға тәуелділік. Соңғы жылдары букмекерлік кеңселер мен онлайн құмар ойындарға тәуелді азаматтардың көбеюі көптеген отбасының берекесін кетіріп отыр. Қаржылық шығындармен қатар, бұл тәуелділік отбасы мүшелерінің арасындағы сенімге сызат түсіріп, ажырасулардың негізгі себептерінің біріне айналуда. Сондай-ақ тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселесі де қоғам назарынан тыс қалмауы тиіс. Сыйластық пен түсіністік жоғалған жерде агрессия мен қатыгездік пайда болады. Сондықтан бұл бағытта құқықтық шаралармен қатар, қоғамдық сана мен тәрбиелік жұмыстардың маңызы зор.
Осындай жағдайда отбасы институтын нығайтуға бағытталған мемлекеттік және қоғамдық бастамалардың рөлі артып келеді. Жастар арасында жауапты ата-ана мәдениетін қалыптастыру, отбасылық құндылықтарды дәріптеу және қиын жағдайға тап болған азаматтарға психологиялық әрі құқықтық көмек көрсету мақсатында түрлі жобалар жүзеге асырылуда. Солардың бірі – «Үміт шуағы» жобасы. Аталған жоба білімгерлер мен жастардың Қазақстанның болашағы үшін «Тараз бірлестігі» қоғамдық бірлестігінің ұйымдастыруымен, Тараз қаласы әкімдігінің ішкі саясат бөлімінің тапсырысы аясында жүзеге асырылып келеді. Жобаның операторы – Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы. Мұндай бастамалар отбасы құндылықтарын насихаттауға, жастардың саналы түрде отбасын құруына және қиындыққа тап болған азаматтарға қолдау көрсетуге бағытталған.
Шын мәнінде, отбасының беріктігі үлкен бастамалардан бұрын күнделікті қарым-қатынастан басталады. Мамандардың айтуынша, кез келген шаңырақтың тұрақтылығы үшін ең алдымен ашық диалог қажет. Көптеген реніштер уақытында айтылмаған сөзден туындайды. Сондықтан мәселені іште сақтамай, өзара түсіністік арқылы шешу маңызды. Сонымен бірге қаржылық ашықтық та отбасыдағы сенімнің негізі саналады. Ортақ бюджетті бірге жоспарлау, болашақ мақсаттарды бірлесіп айқындау ерлі-зайыптылар арасындағы жауапкершілікті күшейтеді. Қазіргі технологиялар дәуірінде отбасы мүшелерінің бірге уақыт өткізуі де ерекше маңызға ие. Телефон мен әлеуметтік желіден уақыт тауып, жақындарына көңіл бөлу отбасылық байланысты нығайтады. Ал қиын сәттерде бір-біріне қолдау көрсету, жетістіктерге бірге қуану мен сынақтарды бірге еңсеру берік шаңырақтың басты белгісі болып табылады.
Отбасы – мемлекеттің айнасы. Әрбір үйде татулық пен береке орнаған жерде қоғам да тұрақты дамиды. Сондықтан дәстүрлі құндылықтарды сақтай отырып, заман талабына бейімделу, жастардың бойында жауапкершілік сезімін қалыптастыру және отбасылық мәдениетті нығайту – баршамыздың ортақ міндетіміз. Өйткені мықты отбасы – қуатты мемлекет пен жарқын болашақтың берік негізі.
Әбуәлі Мұқтарәлі
