Ауылда өз ісін ашқысы келген адамның алғашқы сұрағы кейде өте қарапайым болады. Тапсырысты қанша теңгеге алса, материалдың ақысын жауып, еңбегінің өтемін де сақтап қалады? Бағаны сырттай болжау мен барлық шығынды қағазға түсіріп есептеудің арасы бөлек. Мойынқұмдағы Іскер әйелдер қауымдастығының төрайымы Лаура Серикбаева кәсіп бастайтын адамға осындай практикалық кеңес қолжетімді болғанын қалайды. Ол «Әділет» партиясынан №5 округ бойынша аудандық мәслихат депутаттығына кандидат. Округ Мойынқұм ауылының №314 сайлау учаскесін қамтиды.
Лаура Шынболатовна 1974 жылғы 8 сәуірде Мойынқұм ауылында туған. Осы ауылда тұрады. 2000 жылы «Болашақ» колледжін педагог-психолог мамандығы бойынша бітірді. 2007 жылы Қ. А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде құқықтану мамандығын игерді. 2012 жылы аула клубында үйірме жетекшісі болып еңбекке араласты. 2022 жылдан бері жеке кәсіпкерлікпен айналысады. Адаммен жұмыс істеу мен келісімнің мәнін түсіндіру оның білім алған екі бағытын да бүгінгі ісімен байланыстырады.
Серикбаева ұсынып отырған кездесулердің басты кейіпкерлері – өз ісін жүргізіп жүрген адам мен алғашқы қадамын жасайтын кәсіпкер. Бірінің күнде қайталайтын шаруасы екіншісіне әлі беймәлім болуы мүмкін. Мәселен, сатылмай қалған өнімді шығынға қалай қосады, тапсырыс кейінге қалса, материалдың ақысын кім көтереді? Осындай сұрақты тәжірибелі адамға тікелей қоюдың пайдасы бар. Үміткер тәлімгерлікке, іскерлік жоспар құруға және қызметті ұйымдастыру жөніндегі кеңеске мән береді.

Құқықтық сауат туралы ұсынысы да осы тұста ашылады. Бір қарағанда екі тарап та бағасы мен мерзіміне келіскендей көрінеді. Бірақ тапсырыс өзгерсе не істейтіні, ақыны қашан төлейтіні немесе дайын жұмысты кім қабылдайтыны алдын ала анықталмаса, түсінбеушілік тууы мүмкін. Серикбаева шарттың мазмұнын түсіндіруді, міндеттемелерді ажырата білуді және қажет кезде қай маманға жүгіну керегін үйретуді қолдайды. Оның бұл бастамасы әсіресе алғаш рет біреуге қызмет көрсеткелі отырған адамға жақын.
Шағын тапсырыстың өзін мысалға алуға болады. Үйден жұмыс істейтін шебер бұйымға жұмсаған материалын есептейді. Бірақ тапсырыс берушімен кездесуге кеткен жолын, жеткізу ақысын немесе жұмысқа арнаған уақытын ұмытып кетуі мүмкін. Қағаздағы табыс пен қолда қалған ақшаның айырмасы осыдан шығады. Серикбаева іскерлік жоспар мен шығын есебін түсіндіретін кеңесті қолдағанда адамның осындай есепті өз жағдайына бейімдеп жасай алғанын көздейді. Бір кәсіпке тиімді шешім екінші кәсіпте шығын әкелуі мүмкін.

Тәлімгерлік кездесуде кәсіптің табысты тұсын ғана әңгімелеп қою жеткіліксіз. Ісін енді бастаған адам үшін бұйымның бағасын алғаш қалай қойғаны, тапсырыс азайған айда жұмысты қалай жоспарлағаны қызығырақ болуы ықтимал. Қандай сұраққа нақты жауап беру керегін кездесуге келетін адамдардың өзі анықтай алады. Үміткер қолдайтын ашық кездесудің артықшылығы осында. Үлкен жиында айтуға қысылған сұрақты өзімен бір ауылда кәсіп жүргізіп отырған адамға қою оңайырақ болуы мүмкін.
Оның педагог-психолог ретіндегі даярлығы мен аула клубында атқарған жұмысын да осы әңгімеден бөле қарауға келмейді. Үйірмеге алғаш келген баланың қолынан бір әрекет бірден шықпауы қалыпты. Оған жұмысты шағын бөліктерге бөліп көрсетсе, келесі жолы біртіндеп өзі орындайды. Ересек адам жаңа кәсіп игергенде де осындай тәжірибелік түсіндіру қажет болуы мүмкін. Жоспардың дайын үлгісін берумен қатар әр жолдың не үшін жазылатынын түсіндіре білген кеңесші адамның кейін өз бетінше шешім қабылдауына көмектеседі.

Оқу орны мен жұмыс берушінің байланысына қатысты ұсынысы осы ойдың жалғасы. Кәсіп иесі жас маманға қандай дағды қажет екенін айта алады, ал оқу орны сол жұмысты қауіпсіз үйрету үшін не керегін біледі. Серикбаева олардың бірлескен тәжірибелік даярлығын, оқу жабдықтарына нақты қажеттілікті және түлектердің жұмысқа орналасуын талқылауды қолдайды. Құрал сатып алынғаны туралы есептен кейін қойылатын маңызды сұрақ – студент оны пайдаланып үлгерді ме, меңгерген тәсілі жұмыс орнында кәдесіне жарады ма?
Мойынқұмда кәсіп жүргізетін адамға интернет те жұмыс құралы бола алады. Клиенттің хабарын қабылдау, дайын бұйымның суретін жіберу немесе құжатқа электронды өтінім беру үшін байланыстың тұрақты болғаны керек. Байланыс үзілетін тұсты операторға дәл жеткізу және цифрлық қызметті қолдана алмай отырған тұрғынға іс жүзінде көрсетіп беру – екі түрлі жұмыс. Серикбаева осы екеуін де назарда ұстайды. Желіні кеңейту жөніндегі өтінішке тиісті мекеме жауап берсе, цифрлық сауат сабағы адамның өз қолындағы құралды пайдалануына көмектеседі.

Ауыл шаруашылығындағы кәсіпке ол өнімді жинау, сақтау және өңдеу тұрғысынан қарайды. Жеке отбасыға қымбатқа түсетін кейбір жұмысты бірнеше өндіруші ортақ ұйымдастыра алады. Бірақ мұнда да келісімнің анықтығы мен шығынның есебі қажет. Өнімді қай уақытта әкеледі, сақтау шығынын қалай бөледі, дайын өнімді кім өткізеді? Кәсіпкерлікке қатысты алғашқы сұрақтар ауыл шаруашылығында да қайталанып тұр. Кандидат жеңілдетілген қаржы шарттарын түсіндіруді, су үнемдеу шараларын талқылауды да қолдайды.
Кәсіп ашуға ниеттенген адамның есебіне коммуналдық қызметтің тұрақтылығы да кіреді. Су мен электр жұмыс үстінде қажет болса, желінің жағдайы тапсырыстың уақытында орындалуына әсер етеді. Тұрғын үшін де су мен газ желісін жаңарту туралы бастаманың қашан орындалатыны маңызды. Кандидат қажеттілікті зерделеп, техникалық дайындық пен қаржыландыруға қарай жобаларды кезеңдік жоспарға енгізуді ұсынады. Мұндай кезектілік түсінікті болу үшін тұрғын алдымен қай жұмысқа қаржы керек екенін, оның дайындық деңгейін білуге тиіс.

Округтің көшелері мен балалар алаңдарына қатысты Серикбаева пайдаланушылардың сұранысын қарауды жөн көреді. Аула клубында жұмыс істеген адам үшін балалардың сабақтан тыс уақытын қайда өткізетіні таныс тақырып. Алаңды жайлы ететін нәрсенің бірі – оған үйден жаяу жететін жолдың қауіпсіздігі. Үміткер жарық, жөндеу және қажет жерде бейнебақылау мәселелерін талқылап, бірінші кезектегі жобаларды бюджетке ұсынуды көздейді. Күтімін алдын ала жоспарлау алаң ашылғаннан кейін де оның балаларға қызмет етуіне қажет.
Тазалық төңірегіндегі ұсыныстары жекелеген көшенің ұқыпты көрінуінен кеңірек. Қалдық жинайтын жер белгіленіп, шығарылатын уақыты сақталса, кәсіп иесі де, сол маңдағы тұрғын да өз шаруасын соған қарай ұйымдастыра алады. Көшедегі ағаштың күтімі де бір реттік іске сыймайды. Серикбаева отырғызумен қатар суаруды және көшеттің жерсінуін бақылауды жоспарлауды жөн көреді. Бұл жерде кәсіп жүргізудегі есепке ұқсас қарапайым қисын бар. Бастапқы шығыннан кейін жұмысты ұстап тұруға не қажет екені белгілі болуы керек.

Сайланған жағдайда Серикбаева өтініштерді жинақтап, тиісті мекемелерге жолдауға, комиссияларда жобаның қаржысы мен мерзімі жөнінде мәселе көтеруге ниетті. Жаңа кәсіпкерге керек кеңес пен жөндеуді қажет ететін көшенің өтініші бір жолмен шешілмейді. Біріне маманның түсіндіруі жеткілікті болуы мүмкін, екіншісіне жоба мен бюджет керек. Тұрғынға өзінің мәселесі осы сатылардың қайсысында тұрғаны айтылса, ашық есептің күнделікті пайдасы да сонда көрінеді.
Адамның өз ісіне сенімі кейде қолындағы шағын есептен басталады. Шығынын көріп, міндеттемесін түсініп, ақыл сұрайтын кісісін білсе, ол келесі қадамын байыппен жасайды. Серикбаева көтеріп отырған кеңес пен тәлімгерліктің ауылдағы кәсіп иесі үшін берері де осында.
__________________________________________________________________________________
Дайындаған: «ID Corp» ЖШС.
Тапсырыс беруші: Л.Ш. Серікбаева.
№11 бірмандаттық аумақтық сайлау округі бойынша Мойынқұм аудандық мәслихатының депутаттығына өзін-өзі ұсынған кандидаттың республикалық бюджеттік қаражатынан төленді.





